مولانا همتی انگورانی

مولانا همتی

مولانا همتی در روستای انگوران از شهرستان ماهنشان زنجان متولد شد.از او حدود هفتهزار بیت شعر در سه زباناصلی فارسی، عربی و ترکی باقیمانده است. اشعار او در دو دفتر شعر هستند که جلد نخست شامل ۲۵۰۰ بیت است که دربارهٔ علی بن ابی طالب، امام اول شیعیان و اهلبیت سروده شده است. همچنین دفتر دوم شامل ۴۵۰۰ بیت در قالبهای غزل و قصیده سروده شده است.

وی در زمان شاه اسماعیل صفوی برای ترویج تشیع مسافرتهایی به امپراتوری عثمانی داشته است و در ترکیه بهپاس حضور او، بیش از ۱۹ قدمگاه به نامش برپاست. او درنهایت به زادگاه خود برگشته و بعد از وفات در همانجا مدفون گشته است.

دارنده ی نسخه خطی دیوان همتی او را از “اهل حق” می داند، ولی خود شاعر خود را از اعتقادات “اهل حق” که از جمله ی آنها اعتقاد به حلول و تناسخ است، مبرا دانسته است.

آنچه کهنسالان روستا می گویند در قبرستان سره یال که قبر مولانا همتی هم در آن واقع است، قبور زیادی وجود داشته که بر سنگ قبر اکثر آنها لفظ”شهید” نقش بسته بود. متاسفانه بهنگام احداث عمارت خانی از تمام آن سنگها برای بنای عمارت استفاده شده است بجز سنگ قبر مولانا همتی بر جای خود حفظ شده بود که این خود نشانه ی محترم بودن ایشان در بین اهالی از دیرباز است.

سنگ قبر مزار مولانا با «ستاره هشت پر»( ستاره هشت پر در زمره نمادهای اسلامی است. این نماد در بخشهای مختلف هنر اسلامی نظیر معماری، خطاطی، طراحی و …. به کار رفته است. )حاشیه بندی شده است.

اما اینکه این نبرد، با چه عنوان و دقیقا در چه تاریخی در این محل رخ داده ، آیا از تعرضهای دولت عثمانی بوده است یا خیر ؟ جای تحقیق است ونیاز به کمک محققان و آگاهان از مسائل تاریخی.

بی شک معرفی این شاعر توانا مرهون زحمات ارزشمند محمد رضا کریمی و رضا قاسمپورمی باشد که امیدواریم باچاپ شدن دیوان شعر مولانا همتی انگورانی به ثمر بنشیند. انشاﺀ الله باعث تلاش جوانان این منطقه در جهات معنوی بشود.

رضا قاسمپور پژوهشگر زنجانی با اشاره به اینکه همتی انگورانی به زبانهای فارسی، عربی و ترکی اشعاری سروده، معتقد است: اشعار همتی به دو قسمت عارفانه و شاعرانه تقسیم میشوند که مملو از اصطلاحات عرفانی فقهی و گاها فلسفی است.

پژوهشگر زنجانی با اشاره به اینکه همتی انگورانی شخصیت برجسته اما شناختهنشده ای است که در منابع تاریخ ادبیات کمتر به آن برمیخوریم که با نگارش کتاب تصحیح اشعار و همچنین چاپ کتابچه شناخت نامه همتی انگورانی در سال۸۸ در پی معرفی این شخصیت ادبی به جامعه هنری و مردم هستیم.

قاسم پور افزود: همتی انگورانی یک شخصیت فقیه بوده که با تمام علوم دینی و قوانین شعر آشناست

وی تأکید کرد: کتاب تصحیح اشعار همتی انگورانی بهصورت شخصی و توسط یکی از انتشارات مطرح این حوزه به چاپ خواهد رسید.

قاسم پور با شاره به محدودیت منابع در دسترس از آثار همتی انگورانی افزود: در حال حاضر به اشعار ترکی این شاعر دسترسی وجود ندارد اما تصحیح اشعار عارفانه، عاشقانه، آیینی و در وصف ائمه اطهار این شاعر زنجانی به چاپ خواهد رسید.

*نمونهای از شعر های او در منزلت علی بن ابی طالب، امام اول شیعیان:
ذات حیــدردن گؤرونـدی عالمــه آثــار حــق , , , , , , , , , , , , , , , , شعله چکدی گون تکین هر ذرره دن انوار حق
نطق آنین کنت کنزاٌ بـابـیـنـه مفتـاح غــیـب , , , , , , , , , , , , , , , آندان اولدی کایناته معنی ده اظهـارحق
رهبر راه علی العرش استوی دور مرتضی , , , , , , , , , , , , , , , , , هادی معراج احمد، محـرم اســـرار حق
سجده قیل صدقیله اول شـــاهین جمـال الهینه , , , , , , , , , عارف آیـــات حــق ای عــاشــق دیـــــدار حق
داستــان حـیــدر کــترّاری سؤیـلــر شوقـیــلن , , , , , , , , , , , , , بو چمـنـده صد هـــزاران بولـبــول گلـزار حق
کل مخلوقاته اولدورحول وقوّت،صوت نطق , , , , , , , , , , , , , , , , , سؤیلــدی صدّق بو قولـــه صادق اخبــــار حق
هر امانت کی قبول ائتـدین خیانت قیلـــما کیم , , , , , , , , , , , خائینی بر دار ائـدر اول شحنـه ی بـــازار حق
مصطفــی و مرتضی نین آلـیــنه اولادیـــــنه , , , , , , , , , , , , , , , کیم یار اولــدی ایکی عالــمده اولــدی یـار حق
«همتی» مردانه دور عهد السته محکم اول , , , , , , , , , , , , , , , حق ازل قالوا بلی ده ائـیلدین اقــــرار حق
,
عشقیلن بو عرصه ده میدان اری دیر همتی , , , , , , , , , , , , , , مشرک و منکرلرین باغرین اریدیر همتی
خارجی و ناصبی ، مروانی و مشرک دئییل , , , , , , , , , , , , , , , , تابع آل علی ،حق لشکریدور همتی
نور آلمیش خاک پاییندن بصیرت اهلیدور , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , پیرو شاه ولایت حیدری دور همتی
اتحادی و حلولی، فلسفی دن دور ائدن , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , نطقوی دن هم حروفی دن بری دور همتی
پیشواسی ، رهنماسی، رهبری اثنی عشر , , , , , , , , , , , , , قول و فعلی حقه لایق “جعفری” دور همتی
,
اوْلماسا هر قومه حقدن رهنما روح بتول , , , , , , , , , , , , , , , , , , , اوْنلارا یومالقیامتده شفیع اولماز رسول
“جعفری”دور «همتی» سمعینه سیغماز اؤزگه قول , , , , , یا تصوف یا تناسخ یا تسلسل یا حلول

*غزلهایی از مولانا همتی انگورانی:

ای ساچون وصفی شب قدر و رخون بدر منیر

خلق ایچینده بی بدل سن، حسن ایچینده بی نظیر

عشقیلن یولداش اولوب حسن اقلیمین گزدیم تامام

دهر آرا گلمز اله، سن تک نگار دلپذیر

عارضون فردوس، اوْنا خال و خطون حورو ملک

چشمه کوثر دهانون، لبلریندیر شهد و شیر

پیچ طره ندن مگر بیر عقده آچمیش باد صبح

گرد عطریندن اوْنون دوتدو هوا بوی عبیر

«همتی» شول زلفی چوگان دلربانین عشقینه

عاشیقه بو عرصه ده باش اوْیناماقدور ناگزیر

**********************

ظاهر ائتدی عارضی دؤرونده تا اول ماه خط

قتلینه بو خیل عشاقین گتیردی آه خط

آه کیم اهل نظر آئینه سین دوتدو غبار

چکدی اول مه صفحه ی رخسارینه ناگاه خط

آرتدی سودای جنونیم سبزه ی خطون گؤروب

ائیلدی من بیدل و دیوانه نی گمراه خط

اهل عشقی هر بیری بیرطوریلن ائیلر هلاک

گاه چشم و گاه ابرو، گاه خال و گاه خط

لوح محفوظ الهی دیر حبیبین صورتی

شاعر مولانا همتی انگورانی...